Do hiest my frege om tegearre dit kompjûterspultsje te spyljen op ús snoadfoan. Gaadlik yn eigen tiid en op eigen plak om bar in set dwaan troch in oarspronklik Frysk wurd of in taalkundich akseptearre ôfkoarting yn te foljen of ta te heakjen. Earst siet ik der tsjinoan te hikken, mar no begjin ik myn draai aardich te finen. Op it lytse spylfjild fan dizze digitale scrabble kin ik sa moai wat kreativiteit kwyt.

Machtich spul dat Wurdian! Dat wol sizze: it is my hast te machtich.

Do bist in Sudoku-fan, ik wit it, mar besykje as betûfte skriuwer ek ris Frysk te skrebbeljen op de app Wurdian. Dat bestiet al in jier as seis, sân, mar is net lang lyn útwreide mei in nije opsje dy’t it spultsje der noch folle nijsgjirriger op makket. Dy ferzy hjit Duplikaat. Hoe’t it giet? Do en dyn tsjinstanner, dat soe ik dus wêze kinne, krije, lyk as by Scrabble, sân letters mar yn dit gefal krije wy allebeide deselde sân letters, al of net ynklusyf ien blanko tegeltsje. It giet der om mei dy letters middels ien wurd in sa’n heech mooglik puntetotaal te meitsjen. As wy allebeide in wurd dellein hawwe krijt dejinge mei de heechste wurdskoare de measte punten. Mar no komt it, it spultsje lit dan ek tagelyk sjen wat de alderheechst mooglike skoare west hat. En dat is o sa moai mar ek o sa frustrearjend, want ik kin noch sa lang en bot neitocht en prakkesearre hawwe oer alle mooglik alternativen, AI komt faak mei in noch bettere oplossing oandraven. By de folgjende omgong krije wy allebeide wer sân nije letters, dus der is gjin needsaak om definsyf te spyljen, it giet inkeld en allinne om alle kearen wer safolle mooglik punten te beheljen. 

It antlit fan de psychiater is ynienen in portret fan skrik en fernuvering, as ik syn praktykromte ynstap. En dat is miskien wol te begripen. Op beide skouders haw ik in ûle. Links de grize jonge ûle, rjochts de brune âlde omke.

‘Der is gjin wissichheid mear op ierde: dit fûnemintele gefoel hat ûnûntkomber syn yntellektuele wjerslach yn Montaignes fyzje op 'e wrâld. Dêrom moat men besykje, as men wegeret om mei te gûlen yn ’t koar fan de fanatisy, dy wissichheid bûten dizze wrâld, bûten ús heitelân en it tiidrek fan hjoed de dei te finen. Men moat jins eigen heitelân, jins eigen wrâld kreëarje.

Jovan praat rap.

Besprek wurk Meindert Bylsma by 'Moard en deaslach yn de Fryske literatuer' -Tresoar 23-4-26

Op de geastgrûnen tsjin de dunen, yn de himrik fan Skagen, wenne in grize man dy’t al jierrenlang net werom west hie nei syn bertegrûn yn Fryslân. Dat siet him mei de tiid mear en mear yn ’e wei. Yn syn troebele langsten woe er graach noch ien kear syn Fryslân werom sjen. Ien lêste kear. Wat dagen letter rûn er yn ’e bosken fan Oranjewâld, op noch gjin kilometer fan wêr’t er berne wie. Hjir, tusken de mânske bûkebeammen, breedútstekkende iken en hoeken fol leechhout gie er op in omfallen beamstam sitten en folge yn gedachten syn ferlerne fuotstappen.

Yn dit tiidrek, mei dizze minsken, hie God de opdracht krigen om almachtich te wêzen. Dat wie foar har gjin ûnredsum wurk, se liet de natuer gewoanwei syn dingen dwaan. O ja, se moast ek noch in treastger wêze en de minsken tsjin it kwea behoedzje. Dat wie hielendal net sa dreech: dizze minsken hoegden mar oan har te tinken en de kracht fan it leauwen die it wurk. God wie wol tefreden. It koe better, mar it hie ek folle minder wêze kind.

It is in pracht moarn. Alles is wyt. Wat noflik âlderwetsk. Mei in joechei helje ik de hast fergetten snieskower achter út it hok. 10 oant 15 sintimeter snie, sa farsk as wat en fluwiel sêft. Yn gjin tiid en eins fierstente rap ha ik de ynrit, it P-plak en stik fan de dyk sniefrij. De buorlju ha noch gjin kubike sintimeter út ’e wei set. Dy binne blykber frijsteld fan de wetlike bepalingen dy’t foar gewoane gemeente-ynwenners no ienris fan tapassing binne. Of miskien binne se út ’e tiid. Wylst ik it stikje fytspaad fan de gemeente meinim rjochtsje ik healwei de eagen op it ûnderkommen fan myn freonen de ûlen en sjoch ik omke ûle op syn feranda fan harren hok stean. Myn gehoar is it bêste ôf en it folk om my hinne praat ek hiel tiid sêfter. Mar dan ynienen komt it troch.

Hoe is it mooglik, dy aparte ûnderfining ha ik sels ek by tsjerken. Yn Fryslân hawwe wy fansels peareltsjes fan tsjerken, de iene noch âlder en moaier as de oare. Hjir rûnom Aldhoarne is der ek in behoarlik tal. In bytsje doarp hat sa’n monumintale tsjerke, lokkich de measte behoarlik sober fan aard sûnder al tefolle babbelegûchjes. Faak stean se pontifikaal midden yn it sintrum of in bytsje op ’e hichte lykas yn de Himrik of moai ferskûle tusken it grien, bygelyks yn Olterterp en Jobbegea-Skuorregea. Geweldige gebouwen dy’t wy allegearre beskermje moatte.

Ik wit net hoe’t mei dy is, mar as ik op fakânsje bin mei ik graach wat oer in tsjerkhôf strune. Noch leaver rin ik de tsjerke yn om in amerij wat te priuwen fan folsleine rêst en ivige frede. Hasto dat no net? It moaiste noch binne foar my kleasters, abdijen en katedralen, wat âlder, grutter en goatysker namste moaier (allinnich oan alles wat Barok is ha ik in gloeiende hekel: de nepgoudene tierelantyntsjes dogge my alle kearen wer sear oan ’e eagen).